KRÓL Stanisław Zygmunt (1916 – 1944)

Urodzony 22.03.1916 r. w Zagorzycach. Był synem Stanisława i Marianny z Muchów. Miał starszego o rok brata Władysława, który po wojnie został profesorem medycyny. Po zdanej maturze, którą ukończył w Korpusie Kadetów nr 3 kształcił się w kierunku pilota. Latem 1937 r. uczestniczył w szkoleniu szybowcowym w Ustianowej, gdzie funkcjonowała szkoła „Obóz Szybowcowy”. Od września 1937 r. przebywał w Kielcach i poszerzał swoją wiedzę w ramach dywizyjnego kursu podchorążych rezerwy przy 4 Pułku Piechoty Legionów. Po kilku miesiącach, w styczniu 1938 r., został przyjęty do Szkoły Podchorążych w Dęblinie, gdzie odbywał szkolenia na pilota myśliwskiego.

Wraz z rozpoczęciem II wojny światowej 1 września 1939 r. uzyskał awans na stopień podporucznika, nie brał jednak udział w walkach, gdyż wraz z grupą podchorążych został ewakuowany do Rumunii. Kilka tygodni później trafił do Centrum Wyszkolenia Lotnictwa w Lyon-Bron we Francji, zaś pół roku później przeniesiony został do bazy lotniczej w Torus. Nie uczestniczył w walkach powietrznych podczas kampanii wojennej we Francji. Po klęsce Francji udał się do Bordeaux, skąd na pokładzie statku „President Dal Piaz” odpłynął do Oranu. W niedługim czasie dotarł do Wielkiej Brytanii i po przeszkoleniu myśliwskim w 57 dywizjonie w Hawarden trafił do 74 Dywizjonu Myśliwskiego RAF w Gravesend. Latał w tym dywizjonie jako pilot myśliwców eskortujących misje bombowe nad kanałem La Manche.

Dnia 2 lipca 1941 r. Stanisław Król wystartował samolotem Spitfire VB o numerze W 3263 do lotu osłonowego bombowców nad Lille. W rejonie Saint – Omer został zestrzelony przez niemiecki samolot Messerschmitt 109m jednak po opuszczeniu samolotu został pojmany i uwięziony w jednym z obozów jenieckich, by na końcu trafić do obozu Stalag Luft III zlokalizowanym obok Żagania na Dolnym Śląsku.

W trakcie pobytu w obozie Stanisław Król podjął kilka prób ucieczki – pierwszy raz z końcem 1942 r. oraz w marcu 1943 r. – jednak usiłowania te kończyły się niepowodzeniem. W maju 1943 r. podjął współpracę w tajnej organizacji przygotowującej masową ucieczkę lotników alianckich. Został jednym z bardziej zaangażowanych „kopaczy” tunelu. Franciszek Pałac tak pisał:

Porucznik Stanisław Król według relacji współwięźniów miał być najbardziej wydajnym „kopaczem”. Zawdzięczał to niskiemu wzrostowi i krępej budowie ciała. Chociaż cierpiał na klaustrofobię musiał przezwyciężyć w sobie ten lęk skupiając całą uwagę na kopaniu.

Nocą 24 na 25 marca 1944 r. jednym z trzech wykopanych tuneli z obozu jenieckiego Stalag Luft III zbiegło około 80 alianckich lotników. Jednym z nich był porucznik Stanisław Król. Ta brawurowa akcja przeszła do historii pod nazwą Wielkiej ucieczki.

Stanisław Król, był tym który jako jeden z pierwszych wyszedł z tunelu a to dawało mu największe szanse na powodzenie w akcji. Miał jednak umowę z brytyjskim przyjacielem Sydneyem Dowsem, z którym wspólnie planował dotrzeć pociągiem do Berlina a następnie do Szwecji i postanowił na niego zaczekać. Już na początku pojawiły się komplikacje, które spowodowały, iż misternie ułożony plan ucieczki pociągiem trzeba było naprędce zrewidować. Uciekinierzy postanowili przedzierać się na wschód i po 12 dniach marszu minęli Legnicę, Wrocław i przekroczyli Odrę, jednakże w odległości kilku kilometrów od dawnej granicy z II RP zostali schwytani a następnie przewiezieni do więzienia w Oleśnicy. Tam 11 kwietnia 1944 r. zostali przesłuchani przez Gestapo. Dowse trafił finalnie do obozu w Sachsenhausen. Stanisław Król prawdopodobnie został zamordowany 12 kwietnia 1944 r. we Wrocławiu – jak brzmiała oficjalna wersja – podczas próby ucieczki.

Porucznik Stanisław Król był w grupie 50 więźniów obozu Stalag Luft III Żagań, którzy w nocy z 24 na 25 marca 1944 r. podjęli próbę ucieczki i zostali umieszczeni na liście do stracenia, przygotowanej przez Artura Nebe SS-Gruppenführera. Po rozstrzelaniu ciało porucznika zostało skremowane we Wrocławiu.

Doczesne szczątki Stanisława Króla spoczywają obecnie w części poznańskiego Starego Cmentarza Garnizonowego, gdzie na jego nagrobku widnieje stopień Kapitan. Został też upamiętniony na Pomniku Polskich Sił Powietrznych w Northolt, Middlesex.

Prawdopodobnie kapitan Stanisław Król przeszedł również do historii kultury masowej za przyczyną filmu Johna Sturgesa z 1963 r. pt. Wielka ucieczka, gdzie został odwzorowany jako Danny Walinski, „król tunelu”, którą to rolę powierzono amerykańskiemu aktorowi polskiego pochodzenia Charlesowi Bronsonowi.

Źródła:

Liczba odwiedzin